Üreter, böbrek ile mesane arasındaki idrar taşıyan kanalın adıdır. Bu bölgenin taşları böbrekte tıkanmaya neden olacağı için ve ilerleyen zamanlarda böbreklerin fonksiyonlarını olumsuz etkileyeceği için önemlidir. Böbrek taşı ne kadar sık görülüyor ise üreter taşları da bir o kadar sık karşımıza çıkar. Böbrek taşının aksine bu bölgedeki taşlar aciliyet arz eder. Taşların ya düşürülmesi düşmüyor ise alınması gerekecektir. Üreterdeki taş her zaman çok yoğun ağrı yapmaz. Genellikle taşların hareket ettiği durumlarda ağrı yaptığını biliyoruz. Bu bölgeyi tıkayan ve hareket etmeyen taşlar neden oldukları ciddi durumun aksine ağrı yapmadan da durabilirler.
Üreter taşı nedir?
Böbrekte oluşan taşların üreter dediğimiz kanala düşmesiyle oluşan taşlara üreter taşı diyoruz. Bu taşların direkt olarak burada oluşması oldukça zordur. Ancak nadiren bu da olabilir. Daha sıklıkla gördüğümüz böbrek içerisinde oluşan taşların 6-7 mm ve daha küçük boyutta olanlarının üretere düşmesiyle karşımıza çıkan durumdur. Üreter kanalının genişliği nedeniyle bu büyüklükleri verdim.
Üreter içerisinde nadiren daha büyük taşlarda görüyoruz. Bu kanala düşen taşların iki akıbeti olabilir. Taş kendiliğinden mesaneye yani idrar kesesine düşebilir veya bu kanaldan geçemeyecek kadar büyük olan taşlar burada kalarak böbrek ile idrar kesesi arasındaki idrar akışını bozabilir. Taşın direkt olarak burada oluşması için üreter içerisinde taş oluşumuna neden olacak bir olayın olması gerekir. Üreter ağrısı genel olarak hastalar tarafından böbrekle idrar kesesi arasında değişik bölgelerde lokalize edilen ağrılardır. Üreterde taş bu ağrıların en önemli nedenlerinden biridir ve kişiyi hastaneye çoğunlukla da acil servise getiren en önemli bulgu ve şikayet ağrıdır.
Üreter taşı neden olur?
Böbrek ve üreter taşı oldukça sık görülen problemlerdir. Taşların en sıklıkla üreter sistem içerisinde oluştukları yerler böbrektir. Bu bölgede oluşmakta olan taşlar idrar etkisiyle üreter kanalına düşebilir. Buraya düşen taşlar genellikle belli büyüklüğün altındaki taşlardır. Üreterdeki taş eğer düşebilecek büyüklükte ise idrar kesesine düşecektir. Taşın böbrek ile mesane arasında geçmesi gereken üç darlık bölgesi vardır.
Normal üreterden daha dar olan bu bölgeler böbreğin çıkışında üreterin kemik pelvis dediğimiz bölgeye girişinde (orta üretere yakın bir yer) ve üreterin idrar kesesine açıldığı yerde bulunur. Böbrek ve üreter taşı olan kişilerde ağrı en sık bulgudur. Üreter taşının olma nedeni böbrek taşlarıyla aynıdır. Böbrekteki taşı oluşturan nedenler üreter taşlarının da oluşum mekanizmasının nedenleridir.
Üreterdeki taş neden acil müdahale gerektirir?
Böbrekler oluşturdukları idrarı idrar kesesine atmak durumundadır. Böbrek içerisinde atılamayan idrar birikir, böbreği genişletir ve böbrek içindeki basınç kritik bir değeri geçtikten sonra böbreğin çalışması olumsuz etkilenebilir. Üreterdeki taşın acil olarak müdahale gerektirdiği durumlar böbreğin tamamen tıkandığı ve mesaneye idrar akışını durdurduğu durumlardır. Kişinin yoğun bir şekilde ağrı hissetmesi de müdahale nedenlerindendir.
Üreterdeki taş çok yoğun ağrıya neden olabilir. Halk arasında doğum sancısı ile kıyaslanan taş ağrıları genellikle üreterdeki taşlar için kullanılır. Bu durumda yapılması gereken acil müdahale böbrekteki idrar tıkanıklığının ortadan kaldırılmasıdır. Bu endoskopik olarak üreterdeki taşın alınmasıyla yapılacağı gibi nadir durumlarda dışarıdan böbreğe nefrostomi denilen özel kataterlerin takılması ile de yapılması gerekebilir.
Üreterdeki taş belirtileri
Üreter taşının en önemli belirtisi ağrıdır. Birden başlayan ve kişiyi acil servise getirecek kadar şiddetli olan ağrılar böbrekte genişleme ve üreterdeki taşın etkisiyle olur. Taş ağrıları tıpkı böbrek taşında olduğu gibi ara ara azalıp artan ağrılardır. Kolik ağrı diye tanımlanan bu ağrılar çok şiddetli boyutlara ulaşır bir süre sonra hastanın ağrısı azalarak kaybolabilir. Ancak ağrının tipik özelliği tekrar bir süre sonra başlamasıdır.
Üreterdeki taş bir süre sonra düşmez ise hareketsiz bir şekilde üreterin bir bölgesine yerleşebilir. Hareket etmediği durumlarda kişi yoğun bir ağrı duymayacaktır. İdrar akımı etkileniyor ise o taraftaki böbrekte genişlemeye bağlı olarak rahatsızlık hissi ve ağrı ortaya çıkabilir. Yine üreterdeki taşın idrarda kanama ve idrar yapma alışkanlıklarını değiştirme gibi etkisi de vardır. Taş idrar kesesine yaklaştıkça sık idrara çıkma, zor idrar yapma gibi şikayetlerde ortaya çıkabilir.
Üreterde taş çeşitleri
Üreter taşı çeşit olarak değerlendirildiğinde böbrek taşları ile aynı sınıflara ayrılır. Temel sınıflandırma direkt grafilerde yani filmlerde görülüp görülmemesine göre yapılabilir. Böbrek içerisinde görülen taşlarda olduğu gibi sıklıkla kalsiyum taşları karşımıza çıkar. Taşların temel oluşum yeri böbrekler olduğu için üreter taş çeşitlerinden bahsederken böbrek taşlarından farklı bir taş çeşidinden bahsetmiyoruz.
Üreterde taşların bulundukları yerlere göre alt üreter veya üst üreter taşları olarak sınıflandırabiliyoruz. Taşın cinsini ise taş düştükten veya çıktıktan sonra yapılacak testler ile anlıyoruz. Alınan taşlar taş analizi yapılarak kimyasal içeriği ortaya çıkarılır ve bir ilaç tedavisine ihtiyaç duyulup duyulmadığına karar verilir.
Üreter taşı tanısı nasıl konulur?
Üreterde taş olması durumunda biraz önce bahsettiğimiz gibi en önemli bulgu kişinin ağrı ile başvurmasıdır. Genellikle acil servislere yapılan bu başvurular sırasında ultrason değerlendirmesiyle böbreklerde genişlik olup olmadığı ardından film çekilmesine engel bir durum yok ise (gebelik gibi) çekilecek film ile taşın yeri tespit edilebilir. İlaçsız tomografi incelemeleri üreter taşlarının tanısını koymadaki en önemli incelemelerin başında gelir.
Üreterdeki taş tedavisi
Çok yoğun ağrıyla gelen hastalarda önce yapılması gereken bu ağrının tedavisidir. Tanımız kesin olarak üreter taşı olarak konulursa ağrının kesilmesi için ağrı kesiciler yapılabilir ancak tam olarak tanımlanamayan ve tanısı konulamayan karın ağrılarında ağrı kesici yaparken dikkat etmek gerekir. Tanı konulduktan sonra genellikle endoskopik olarak idrar yapılan kanaldan girilerek üreter kanalının açılması sağlanır.
Temel amaç üreter kanalının açılmasını sağlamaktır. Tabii ki en ideali taşın kırılarak alınması olmakla beraber taş alınamadığı takdirde böbreğe tekrar itilerek bir katater yerleştirilmesi ve kanalın açılması hayati önem taşır. Nadir durumlarda bu endoskopik ameliyatlara zaman ve hastanın genel durumu izin vermeyebilir. Bu durumda nadiren nefrostomi dediğimiz kataterler ile böbreğin boşalması sağlanabilir. Bu kataterler karnın yan tarafından böbreğe takılabilir.
Üreter taşı ameliyatı
Üreterdeki taş bu bölgeden alınması gereken bir klinik durum oluşturur. En sık uygulanan yöntem endoskopik üreter taşı tedavisi dediğimiz idrar yapılan kanaldan endoskopik olarak girilerek taşa ulaşılması ve genellikle lazer enerjisi kullanılarak taşın kırılmasıyla yapılır. Bunun dışında bu ameliyatların laparoskopik veya açık olarak yapılabildiği nadir durumlarda vardır. Ancak ameliyat güvenliği ve kişinin hastanede kalma süresi açısından değerlendirildiğinde bu taşların tedavisindeki altın standart yöntem endoskopik olarak bu taşların alınmasıdır.
Sıkça sorulan sorular
Üreter taşı kaç günde düşer?
Bu bölgedeki taşların büyüklükleri ve bulundukları yere göre düşebilecekleri gün sayısı değişir. Bazı taşlar aynı gün ağrıların başlamasıyla beraber kısa sürede düşebilirken üreterin durumu ve taşın büyüklüğü ile bağlantılı olarak bazı taşlarında düşmediğini görüyoruz. Çok yoğun ağrı olmadığı durumlarda taşın düşmesi için bir hafta 10 günlük bir bekleme süreci planlanabilmekle beraber bu sürenin mutlaka doktor takibinde olması çok önemlidir.
Üreter taşı ameliyatı kaç saat sürer?
Endoskopik ameliyatlarda taşın büyüklüğü, cinsi ve taşın yerine göre değişmekle beraber bu ameliyatlar çok uzun süreler almaz. Alt üreterdeki küçük taşlarda hastanın anestezi hazırlığından sonra dakikalar sürebilecek ameliyatlardan daha büyük ve üst bölgelerde yer alan taşların ameliyatlarının çok daha uzun süreler alabileceğini görüyoruz.
Böbrekteki taşın kanala düşmesi ne demek?
Böbrek içerisinde oluşan taşların üreter dediğimiz kanalın içerisine düşecek büyüklükte olanlarının idrar akımıyla beraber mesaneye düşmek için bu kanala girmesi ile oluşur. Böbrek içerisinde çok ciddi bir sıkıntıya neden olmayan bu taşlar kanala düştüğünde ağrılı bir duruma neden olabilir ve idrar kesesine düşürülemediği durumlarda ise böbrekte tıkanmaya neden olarak fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Üreter taşı ağrısı nereye vurur?
Taşın bulunduğu yere göre üreterdeki taş ağrıların yeri değişir. Böbreğe yakın bölgelerdeki taşlar böbrek ve yan ağrısı, üreterin orta kısmındaki taşlar yan ağrısı, üreterin alt ucundaki taşlar ise kasık ve genital bölgeye vuran ağrılar yapabilir. Üreter taşlarında böbrekte genişleme olabileceği için böbrek ağrıları bu ağrılara eşlik edebilir.
Hamilelerde üreter taşı olursa ne olur?
Daha önce böbreğinde taş olan veya gebelik sırasında taş oluşan kadınlarda böbrekten üretere düşen taşlar yoğun ağrıyla beraber gebelik sürecini olumsuz etkileyebilir. Hamilelikte tomografi ve normal filmlerin tanı için kullanılamayacağını unutmamak gerekir. Buradaki en önemli tanı yöntemimiz ultrason incelememizdir. Hamilelikteki üreter taşlarında her zaman müdahale ve ameliyat gerekmeyebilir. Eğer taş kendiliğinden düşmüyor ve böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyecek seviyeye geliyor ise yine endoskopik yöntemle girişimde bulunulabilir ancak gebelerde taş kırma için kullanılabilecek yöntemler farklıdır. Taşın böbreğe itilerek buraya bir katater konulması düşünülebilir. Hamilelerde üreter taşı veya şüphesi yakın takibi gerektirir.
Üreter taşı hangi durumlarda müdahale gerektirir?
Çok yoğun ağrı olan veya kişinin kendisinin düşüremediği durumlarda genellikle müdahale düşünülür. Böbrekte genişleme ile beraber fonksiyonların tehlikeye girmesi en sık müdahale gerektiren durumlardandır. Kişinin yoğun ağrıyla beraber günlük hayatının olumsuz etkilenmesi de üreter taşı müdahalelerinin nedenleri arasındadır. Üreter taşları kendi haline bırakıldığında ağrı dışında olası bir enfeksiyon durumu da var ise çok hızlı müdahale gerektiren durumlardır.
Üreter taşı alınmazsa ne olur?
Ağrı devam edebilir veya taş böbreği tıkayıp ağrı artık çok fazla olmuyor ise böbrek fonksiyonlarını olumsuz bir şekilde etkileyip bir süre sonra geri dönüşümsüz olarak böbrek hasarı oluşmasına neden olabilir. Bu nedenle üreter taşları genellikle kendi haline bırakılmaz.
Sağ üreter distal uçta taş ne demek?
İnsanlarda genellikle iki böbrek bulunur ve her böbrek ile idrar kesesi arasından da üreter dediğimiz kanallar vardır. Sağ taraftaki böbreğin idrar kesesine giden kanalının adı sağ üreterdir ve üreterin alt ucuna yani idrar kesesine yakın bölümüne distal ucu denir. Sağ üreter distal uçta taş demek, böbrekten idrar kesesine doğru taşın düşmekte olduğunu ve idrar kesesine çok yaklaştığını ifade eder.
Sol üreter distal uçta taş ne demektir?
Sol böbreği boşaltan kanalın yani üreterin alt ucunda mesaneye düşmek üzere olan bir taş olduğunu ifade eder.