Globozoospermi

Erkek kısırlığında önemli yer tutan morfoloji bozukluklarından biri olan globozoospermi spermlerin baş kısmında akrozom denilen yapının olmaması ile karakterli yuvarlak kafalı spermlerin bulunduğu bir durumdur.

Nadir görülen bir morfoloji bozukluğu olan globo ilk olarak 1970’li yılların ortalarında tanımlanmıştır. Olgunlaşma kusuru olarak kabul edilen bu bozukluk yardımcı üreme tekniklerinde yüksek oranda başarısızlık ile sonuçlanan denemelere neden olur.

Globozoospermi Nedir?

Genel olarak globozospermiye tip1 ve tip2 olarak adlandıran araştırmacılar vardır. Tip1 denilen globoda spermlerin %100’ü yuvarlak ve akrozomsuz kafalar içerir. Bu spermlerde akrozom olmadığı için yumurtanın çevresinde bulunan zona pellucida denilen kapsülü delerek içeriye giremezler.

Tip2 globoda ise ejekulat içerisinde hem normal hem de yuvarlak başlı spermler bulunur. Bunlar kısmi globozospermi olarakta adlandırılabilir. Tip2 dediğimiz tip aslında bir OLİGOASTENOTERATOZOSPERMİ (OAT) dir. Akrozomsuz spermlerin yüzdesi arttıkça uygulanacak tedavilerdeki başarı ihtimalide düşer.

Globozospermi Nedenleri Nelerdir?

Globonun nedenleri hakkında yapılan araştırmalar çok net sonuçlar vermemiştir. Yani kişilerin neden globozospermiye sahip olduklarını net olarak bilmiyoruz. Bu bozukluk sperm yapımının spermiyogenez dediğimiz aşamasında meydana gelen bozukluk nedeniyle olmaktadır. Sperm çekirdeklerinin şekillenmesi aşamasında bir problem vardır.

Sperm kafasının uzaması ve akrozomun oluşması aşamaları gerçekleşmemektedir veya hatalı olarak gerçekleşmektedir. Globo spermlerin sadece akrozom yapılarında problem yoktur. Bunların çekirdek yapıları bozuk ve iskeletinde de kusurlar mevcuttur. Akrozom denilen yapının olmaması, akrozomun arka kapsülünün görevlerinin de yapılamamasını sağlar. Bu da spermin çekirdek ve kuyruk yapısını bozar.

Globozoospermi Ne Kadar Sıklıkla Görülür?

İnfertil erkeklerde yani çocuk sahibi olamayan erkeklerde yapılan araştırmalar bu bozukluğun bütün infertil erkeklerin yaklaşık binde birinde görüldüğünü ortaya çıkarmıştır. Yani oldukça az görülen bir problemdir. Aslında normal ejekulatlarda yuvarlak başlı spermler bulunabilir. Ancak bunların yüzdesi önemsenmeyecek kadar düşük olmalıdır. Normal ejekulatlarda da yaklaşık binde sekiz oranında globozospermik hücrelerin olduğu gösterilmiştir.

Globozospermiye çevresel faktörlerin etkisi üzerine yapılan çalışmalarda bazı çevresel faktörlerin globoyu arttırdığı gözlemlenmektedir. Sigara içmek gibi faktörlerin normal ejekulatlardaki globo spermlerin yüzdesini arttırabildiği gösterilmiştir ancak bu total globoyu açıklamak açısından çok yeterli değildir.

Globozoospermi’de Tek Problem Sperm Şeklimidir?

Globo olan erkeklerde ejekulatın diğer parametrelerine bakıldığında sperm konsantrasyonları ve meni hacimleri açısından diğer gruplara göre önemli fark olmadığı görülmüştür. Bunun yanında ortalama sperm hareketleri globo olan erkeklerde yaklaşık %39 oranında azalmıştır. Ancak globo içeren ejekulatlar üzerine yapılan çalışmalar bir kısmında sperm konsantrasyonunun da ciddi oranda azaldığını göstermektedir. Globo olan bu spermlerde temel olarak morfoloji ve hareket problemi olduğu konusunda fikir birliği vardır.

Spermler döllemeyi sağlayabilmek açısından belli bir hareketlilik kabiliyetine sahip olmalı ve kadın fallop tüpü denilen yumurta kanalının dölleme bölgesine kadar ulaşıp yumurtayı yakalamalıdır. Globo olan spermlerde hareket problemi olduğu için döllenmenin bu aşamasında problem vardır. Globospermlerde akrozom denilen yapı bulunmadığı için yumurtanın zona pellucida denilen zarını eriterek içeriye giremeyecektir. Bunun dışında globospermlerin kafasının içerisinde normal sperm hücrelerine göre vakuol denilen daha fazla kesecik vardır ve globospermler normal spermlere göre daha büyük bir boyuna sahip oldukları görülmektedir.

Ayrıca kuyruk yapılarında da olgunlaşmamış kromatinler bulunmaktadır ve spermin protein yapısında da normal spermlere göre değişiklikler mevcuttur. Yani globospermlerde tek problem akrozomun olmaması değildir. Globo durumundaki problemin hareket problemi olduğu düşünülürse infertilite sıkıntısının yardımcı üreme teknikleri ile çözülebilmesi gerekmektedir. Ancak bilindiği gibi globo spermlerin ICSI sonuçları da yüz güldürücü değildir. Bu nedenle globo spermlerin dölleme yeteneğindeki bozukluğu birden fazla bozukluktan dolayı olduğu düşünülmektedir.

Normal Bir Spemiyogram Tüm Problemleri Gösterir mi?

Normal sperm incelemelerinin erkeklerin fertilite durumunu net olarak gösterip gösteremediği konusunda tartışmalar uzun süredir yapılmaktadır. Örneğin infertil erkeklerin %8’inde anormal kromatin ve DNA hasarı kusurları bulunmaktadır. Geleneksel semen analizinde bunlara bakılmamaktadır. Belli ki DNA bütünlüğüyle dölleme kabiliyeti arasında bir ilişki mevcuttur. Anormal DNA’ya sahip spermlerin IVF oranlarının önemli ölçüde düşük olduğu artık kabul edilen bir gerçektir. Bu nedenle globozospermi durumlarında da spermlerde muhtemelen DNA hasarı ve anormal bir kromatin yapısı olduğu kabul edilmektedir.

Globo spermlerde esas problemin spermiyogenez aşamasında olduğunu söylemiştik. Bu aşamada gerçekleşen Protamin ve Histon denilen proteinlerin düzenlenmesi aşamasındaki bozukluklar yüksek oranda DNA Fragmantasyonlarına ve sperm kromatin anormalliklerine neden olur. Bu nedenle globozospermilerde sperm DNA Hasarı ve kromatin kusuru beklemek çokta sürpriz bir durum değildir. Nitekim globo erkekler üzerinde yapılan çalışmalar, bunlarda DNA Fragmantasyon oranlarının daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Sperm DNA Hasarı Neden Olur?

Sperm DNA hasarının temel olarak iki nedene bağlı olduğu düşünülmektedir. Bunlardan bir tanesi sperm yapımı sırasında apopitoz denilen mekanizmanın bozulması, ikincisi ise reaktif oksijen ürünleri (ROS) artmasına bağlı olduğu düşünülmektedir. Normal sperm yapımı sırasında oluşan hatalı sperm hücreleri apopitoz denilen mekanizma ile temizlenir.

Aslında bu programlı hücre ölümü demektir. Yani sperm yapımı sırasında yapılan spermlerin %25’i hatalı olduğu için vücut bunları ayıklar. Eğer bu mekanizmada problem yaşanırsa bu hatalı hücreler ayıklanmayarak normal meni içerisinde atılacaktır bu da hasarlı hücrelerin oranını arttıracaktır. ROS denilen zararlı oksijen ürünleriyse genellikle çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıkar. Düşük ROS seviyelerinin normal sperm yapımında önemli olduğunu biliyoruz.

Bu nedenle günümüzde menide ROS ölçümleri yapılabilmekte ve yüksek olan durumlarda bunları düşürmek amacıyla ilaç tedavileri ve yaşam tarzı değişiklikleri önerilmektedir. İşte hareket probleminin çözümüyle yardımcı üreme tekniklerinde globo olan spermlerle gebelik elde edilememesinin en önemli nedenlerinden birinin bu kromatin ve DNA yapısındaki bozukluğa bağlı olduğu düşünülmektedir. Spermiyogenez aşamasındaki problem muhtemelen DNA ve kromatin yapılarındaki bozukluğa bağlı olabilmektedir.

Globonun genetik geçiş ile aktarılabileceğine dair yapılan çalışmalar bunu çok net olarak ortaya koyamamıştır. Globozospermideki genetik kusurlar bugün için çok iyi bilinememektedir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar bazı genlerde bozukluk olduğunu ortaya çıkarsa da bunun geniş insan topluluklarında gösterilemediği bilimsel bir gerçektir.

İnsanlarda yapılan az sayıdaki genetik çalışma sınırlı bir iki gende mutasyon ortaya çıkartmıştır. Bunlar içerisinde insanlarda ve hayvanlarda gösterilen en önemlilerinden bir tanesi SPCA 1 genidir. Bu gen, zar proteinlerinin yapımından sorumludur ve insanlardaki spermlerin globoya dönüşmesine neden olabileceği düşünülmektedir. İlerleyen yıllarda bu konuyla yapılan çalışmalarda insanlarda çok sayıda gen mutasyonu ile globo spermler arasında ilişki kurulmaya çalışılmış bazılarında düşük oranda sonuca varılmış ancak bunların bütün globolu insanlarda gösterilebileceğine dair sonuçlar elde edilememiştir.

Globozoospermi Tedavisi

Belki de globo durumlarında en önemli faktör bu durumun tedavisidir. Ne şekilde başarılı bir döllenme sağlanabileceği konusunda çok sayıda çalışma yapılmıştır. Normal IVF’in globolarda başarısız olduğu açıktır. Çünkü normal IVF tedavilerinde sperm akrozomu yoluyla zona pellucida’yı delip içeri girmek zorundadır.

Globozospermi Tedavisi Ankara

Globospermlerde bu olmadığı için IVF tedavisinin sonuçları başarısızlıkla sonuçlanacaktır. Bu konudaki başarılı çalışmalar ICSI kullanımından sonra ortaya çıkmıştır. 90’lı yılların ortalarında ilk başarılı sonuçlar yayınlanmıştır. Total globolu hastalarda ICSI kullanılarak hamilelikler gösterilmiştir. Ancak globolu spermlerin fertilizasyon yani dölleme yetenekleri zayıf olduğu için ve yapısındaki DNA ve kromatin yapıları da tam olarak normal olmadığı için maalesef ICSI sonuçlarının çok yüz güldürücü olduğunu söylemek zordur.

Globozoospermi’de Tüp Bebek Tedavisi Neden Başarısız Oluyor?

Bu hastalarda yapılan ICSI’nin başarısız olmasının 3 önemli nedeni vardır. Bunlardan birincisi oosit aktive edici faktörün aktivasyonunun düşük veya eksik olmasıdır. Yumurtanın döllenmesinin ilk aşaması oositin aktive edilmesidir. Bu aşamada meydana gelebilecek bir problem ICSI’nin daha baştan başarısızlıkla sonuçlanacağının en önemli kanıtıdır.

Normal sperm hücrelerinin içerisinde bulunan bir protein yumurtanın içerisine girdiğinde yumurtayı aktive etmek için gerekli olan kalsiyum artışını sağlar. Globo spermlerde defektif noktalardan birisi olan oosit aktivasyonu gerçekleştirilebilirse globozospermik spermlerin yumurtayı dölleyerek embriyo oluşumu gerçekleştirilebilir.

Globozospermik spermlerde yumurtanın döllenmesinin başarı olmamasının ikinci nedeni ise yüksek DNA hasarı ve kromatin paketlenmesindeki problemlerdir. Bunlarda yumurtanın döllenmesine ve embriyo oluşumunu engelleyebilir. Hatta bu problemin spermin morfolojisinden daha önemli bir problem olduğu düşünülmektedir.

Globospermlerin ICSI başarısızlığındaki üçüncü neden ise spermlerdeki anöploidi problemidir. Bu sperm kromozomlarındaki genetik bir problemi anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Genellikle Globospermlerde 13-14-15-18-21. Kromozomlarda ve cinsiyet kromozomlarında anöploidi ihtimali yüksektir.

Globospermi olan erkeklerde normal bir Karyotip olmasına rağmen (46 XY) spermlerde görülen yüksek anöploidi oranları başarısız ICSI’ye  neden olabilir. Bunlara ek olarak son zamanlarda yapılan çalışmalar sperm sentriyollerinde artan yağ asidi oksidasyonunun da bu başarısızlıklarda rol aldığını göstermektedir.

Globozoospermi’de Tüp Bebek Başarısını Arttıran İşlemler Nelerdir?

Globozospermide yapılan ICSI tedavilerinde başarı oranlarını arttırmak için bazı yeni yöntemler önerilmektedir. Bunlardan birisi ICSI sırasında kalsiyum iyonofor kullanımıdır. Bunun total globo hastalarında ICSI sonuçlarını arttırabileceği çalışmalar mevcuttur. Yine rekombinant (TLC) kullanımının ICSI başarısını arttıracağına dair çalışmalar devam etmektedir.

Yüksek büyütme ile yapılacak sperm seçiminin (IMSI) doğru spermleri bulmak açısından ICSI başarısını standart mikroskoplara göre arttırabileceği düşünülmektedir. Bu konuda kullanılan diğer tedavi seçimleri ICSI sırasında testiküler sperm kullanılması ve Piezzo elektrik kullanımlarının sonuçları araştırılmaktadır. Bu iki konu ile globozospermide, doğru spermin kullanılması ve yumurtanın aktivasyonu ve döllenme aşamalarında başarının artacağı düşünülmektedir.

Globozoospermi ile ilgili aklınıza takılan soruları altta bulunan yorumlar kısmından bana iletebilirsiniz. Globozoospermi tedavisi için Ankara kliniğim ile irtibata geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Globozoospermi olup hamile kalanlar var mı?

Globozoospermi normal gebelik ve tüp bebek şansını oldukça azaltan bir sperm şekil bozukluğudur. Sperm kafasının büyük olması ve bunun da nedenin spermin ön tarafında bulunması gereken akrozom dediğimiz yapının bulunmaması nedeniyle olur. Tüp bebek tedavisinde başarı ihtimali diğer durumlara göre daha düşük olmakla beraber günümüzde uygulanan tedavi ve laboratuvar yöntemleriyle globozoospermi olup hamile kalanlar ve doğum yapanlar vardır. 

Erkekte spermin su gibi gelmesi nedenleri nelerdir?

Erkeklerde sperm yapımı hormonların etkisi altındadır. Meni içerisinde sperminde bulunduğu vücut sıvısının adıdır. Zaman zaman meninin görüntüsünün ve kıvamının değişmesi birçok nedene bağlı olabilmekle beraber hormonal değişimlere bağlı olma ihtimali yüksektir. Böyle bir durumda ilk önce üroloji muayenesi yapılmalı ve gerekirse diğer incelemeler daha sonra gerçekleştirilmelidir.

Normal morfoloji sperm yüzdesi kaç olmalıdır?

Sperm tahlilinde sperm şekilleri morfoloji olarak adlandırılır ve Kruger testi olarak raporlanır. Sperm analizinde morfolojinin en az %4 olması istenir. 

Spermde vitamin var mı?

Sperm diye bahsedilen sıvı dışarıya atılan meni sıvısıdır ve bunun çok az bir kısmında sperm hücresi vardır. Dışarı atılan bu sıvının büyük bir kısmını prostat ve çevresindeki üreme bezleri oluşturur. Meninin içerisinde vitaminler ve elementler vardır.

Spermde ne kadar protein var?

Dışarı atılan meninin içerisinde bulunan sperm hücreleri proteinler içerirler. Ne kadarının protein olduğunu söylemek güç olmakla beraber protein vücuttaki birçok hücrenin temel yapı taşını oluşturur. Bu nedenle meninin içerisinde protein olduğunu söyleyebiliriz.

Akrozom anomalisi kaç olmalı?

Akrozom spermin yumurtayı delmeyi sağlayan enzimlerin olduğu kısmıdır. Bunun anomalileri dölleme problemleri yaratır. Normal sperm oranı %4 ve üzeri olmalıdır. Akrozom anomalileri bu rakamı geçmemelidir.

Sperm morfolojisi düzelir mi?

Şekil bozukluklarının nedeninin ne olduğunu her zaman anlamak oldukça güçtür. Eğer varikosel gibi düzeltilebilir nedene bağlı bir patoloji sonucunda morfoloji bozukluğu oluşuyorsa düzeltilebilir. Sperm morfolojisinin spermiyogramda en az %4 normal olması gerekir. 

Spermin az gelmesi neden olur?

Meni miktarının azalması hormonal bozukluklara, enfeksiyonlara ve boşalma problemlerine bağlı olabilir. Üroloji muayenesi sonrasında ilk aklımıza gelen problemlerden bir tanesi hormonal durumda bir değişiklik olmasıdır. Bu nedenle üroloji muayenesi ile beraber inceleme başlatılmasıdır. 

Morfoloji bozukluğu gebeliğe engel mi?

Sperm analizindeki normal %4 lük morfoloji değerinin olmaması gebeliğe engel olabilir. Düşük yüzdedeki morfoloji bozuklukları gebelikleri engellemeyebilir. 

Sperm morfoloji bozukluğu bitkisel tedavisi var mı?

Morfoloji bozukluğunun tam olarak nedeninin anlaşılması her zaman mümkün olmayabilir. Antioksidan dediğimiz tedaviler ve bazı bitkisel tedaviler bu problemde kullanılabilir.

Globozoospermi Olanların Yorumları

Bu bölümde, globozoospermi tanısı almış veya bu durumla karşılaşmış kişilerin tedavi süreçlerindeki deneyimlerini, başarı hikayelerini ve merak ettikleri sorulara verdikleri yanıtları bulabilirsiniz. Özellikle tüp bebek ve mikroenjeksiyon gibi tedavi yöntemlerine dair gerçek kullanıcı yorumlarını okuyarak bu süreçte yalnız olmadığınızı görebilir, aklınızdaki sorulara yanıt bulabilir ve başkalarının tecrübelerinden faydalanabilirsiniz. Bu paylaşımlar, benzer yollardan geçenler için değerli bir bilgi ve moral kaynağıdır.